|

Menu

Mediaverklarings

Lex Libertas dien formele parlementêre klag teen Mngxitama in oor uitsprake oor verminkte boer

Dr. Ernst Roets
02/11/2026

Mngxitama het op X ’n plasing gepubliseer waarin hy Marx as ’n ‘wit boer’ beskryf, gesê het dat die afsny van sy ore ‘simbolies’ is, die verminking verbind het met die beweerde weiering van ‘gronddiewe’ om te luister, en bygevoeg het: ‘Geen grond, geen vrede.’

Lex Libertas het ’n formele etiekklag by die Parlement se kantoor van die registrateur van ledebelange teen die parlementslid Andile Mngxitama ingedien ná sy openbare uitsprake oor die wrede aanval op die Ventersdorpse boer Donovan Marx. Lex Libertas dring aan op ’n ondersoek, formele bevindings en ernstige dissiplinêre stappe teen hom.

Marx is geskiet, gesteek en ernstig aangerand tydens ’n aanval waarin albei sy ore afgesny is.

Mngxitama het op X ’n plasing gepubliseer waarin hy Marx as ’n ‘wit boer’ beskryf, gesê het dat die afsny van sy ore ‘simbolies’ is, die verminking verbind het met die beweerde weiering van ‘gronddiewe’ om te luister, en bygevoeg het: ‘Geen grond, geen vrede.’ Daarna het hy ook geplaas: ‘Your ears are going to be cut off’ en ‘Land thieves loosing their minds! Stop killing us on farms!’ Die klag versoek die Parlement om al drie plasings afsonderlik én gesamentlik te beoordeel. Die ontvanger en volle konteks van die uitspraak oor die afsny van ore is nog nie vasgestel nie en behoort ondersoek te word.

Lex Libertas versoek die Parlement se etiekstrukture om vas te stel of Mngxitama die Etiese Gedragskode oortree het, veral die verbod op sosiale-media-optrede wat die Parlement in oneer bring, die gebruik van neerhalende of rassistiese inhoud, en die aanhitsing tot geweld of bevordering van haatspraak. Die klag steun ook op parlementslede se wyer plig om openbare vertroue in die Parlement te handhaaf.

Indien ’n oortreding bevind word, dring Lex Libertas aan op ernstige gevolge ingevolge die kode:

1. skorsing van Mngxitama van deelname aan parlementêre debatte en komitees vir minstens 30 sittingsdae;

2. die hoogste finansiële straf wat regtens toelaatbaar is;

3. oorweging van ’n rangverlaging ingevolge die Parlement se Etiese Gedragskode, waar toepaslik;

4. dat Mngxitama formeel berispe word;

5. dat hy verskoning in die Parlement moet vra; en

6. dat hy in die openbaar sy uitsprake moet terugtrek.

’n Verskoning alleen sal nie voldoende wees nie. Daarom word die komitee versoek om redes te gee indien hy nie wesenlike strawwe aanbeveel nie.

Lex Libertas beklemtoon dat die klag nie beweer dat Marx se aanvallers uit politieke of rassemotiewe opgetree het nie. Die klag handel oor Mngxitama se eie besluit, as sittende parlementslid, om rasse- en politieke betekenis aan ’n daad van uiterste geweld te heg.

‘Die Parlement kan nie volstaan deur bloot te erken dat hierdie uitsprake aanstootlik is nie,’ sê dr. Ernst Alex Roets, Uitvoerende Direkteur van Lex Libertas. ‘Die Parlement moet dit behoorlik ondersoek, vasstel of sy eie etiese reëls oortree is en, indien wel, gevolge laat volg wat wys dat dreigemente en aanhitsing tot geweld deur verkose verteenwoordigers ernstig opgeneem word.’

Volgens Lex Libertas dui hierdie terugkerende probleme op ’n dieper strukturele gebrek in Suid-Afrika se hoogs gesentraliseerde politieke orde.

‘Gemeenskappe kan nie onbepaald afhanklik bly van sentrale instellings wat herhaaldelik versuim om hul geldige kommer aan te spreek nie,’ sê Roets. ‘Suid-Afrika het groter desentralisering en selfregering nodig sodat gemeenskappe meer verantwoordelikheid vir hul eie veiligheid, plaaslike sake en toekoms kan aanvaar.’

Die klag vorm deel van die tweede fase van die Witkruisprojek, waardeur Lex Libertas sal voortgaan om op verantwoordbaarheid aan te dring en terselfdertyd praktiese oplossings gegrond op desentralisering en selfregering te bevorder.