Die Afrikanerdroom leef. Dit is tasbaar. En dit is binne ons bereik.

oespraak by die Orania Sakekamer

In die Orania-gemeenskapsaal

25 April 2025

Ek het onlangs die voorreg gehad om met internasionale figure soos Ben Shapiro en Tucker Carlson te gesels, nie net voor die kamera nie, maar ook in informele gesprekke agter die skerms. Hierdie gedagtewisselings het my laat nadink oor die idee van die Afrikanerdroom in die konteks van globale uitdagings.

Shapiro, Tocqueville, Vance en Carlson

Ben Shapiro is ’n sleutelfiguur in die Amerikaanse en internasionale konserwatiewe beweging. Na ons onderhoud oor die krisis in Suid-Afrika en die strewe van die Afrikaners het ons tyd gehad om sommer daar in die ateljee vir ’n ruk te kuier. Ons het gesels oor die parallelle tussen die Afrikaners en die Amerikaners, die bedreiging van linkse ideologieë en ook die regmatigheid daarvan om die belange van jou mense op ’n kultuurgrondslag te bevorder.

Ons het gesels oor die lesse wat daar uit die Suid-Afrikaanse verhaal geleer kan word. Byvoorbeeld, toegewings na linkse aktiviste werk nie, veral nie as jy dink dat jy maar toegewings kan maak omdat jy in die meerderheid is nie. Want, wanneer jy ’n minderheid word, versag die aanvalle nie, dit verskerp – iets wat die Weste gerus uit ons ervaring kan leer. Hulle moet verstaan dat ons nie agter hulle is nie, maar dat ons in belangrike opsigte reeds die pad stap wat vir baie van ons Westerse vriende nog voorlê.

Ons het gesels oor demokrasie – wat dit veronderstel is om te beteken en wat dit geword het. ’n Demokrasie wat nie kultuurdinamika erken nie, wat kultuuridentiteit as iets beskou wat in die pad van nasiebou en versoening staan en wat om daardie rede uit die weg geruim moet word, kan kwalik as ’n demokrasie beskryf word.

Dit het die gesprek gelei na die waarnemings van die Fransman, Alexis de Tocqueville, wat gedurende die 1830’s deur Amerika gereis het voor hy sy groot werk, Democracy in America, gepubliseer het. Daarin beskryf Tocqueville demokrasie as ’n soort bedeling waarin mense vry is omdat hulle aktief by hul gemeenskap betrokke is en omdat die instellings wat mense binne die konteks van die gemeenskap oprig, dien as voertuie op die pad na vryheid.

​​Ek het vir Shapiro skertsend gepols oor Tocqueville se opmerking dat, wanneer jy met ’n Amerikaner praat oor die politiek van ander lande, hul oë wasemrig raak en hulle nie altyd in staat is om saam te praat nie. Tog, sê Tocqueville, wanneer jy met ’n Amerikaner oor die Amerikaanse droom praat, dan helder sy oë op. Dan kan hy omtrent nie uitgepraat raak nie. Sonder dat hy veel filosofie gelees het, kan hy in filosofiese terme praat oor wat die Amerikaanse droom vir hom beteken. Maar hy kan dit ook van toepassing maak op sy alledaagse lewe.

Die Amerikaanse droom leef, het Tocqueville waargeneem, omdat dit leef in die harte van die Amerikaners, maar belangriker nog, omdat dit neerslag vind in die werk wat hulle elke dag doen, nie as vryswewende individue nie, maar as ’n gemeenskap waarin elkeen sy unieke vaardighede aanwend ter bevordering van die groter geheel. Hulle het hul nie met abstrakte teorieë en ideologieë bemoei nie. Hulle was soos klein reuse wat die moue opgerol het (my woorde, nie syne nie) en hul elke dag met die werklikheid besig gehou het. Hulle het dinge in die regte lewe gedoen wat ’n verskil in die regte lewe maak. Hul wysheid was geanker in die lesse wat hulle uit ervaring leer, voordat hulle hul tot teorie en filosofie wend.

Dit is waar, het Shapiro geantwoord. Tocqueville was reg. Maar, het hy bygevoeg, as jy die horlosie aandraai na die jaar 2025, is daar ’n debat onder konserwatiewe Amerikaners oor wat die Amerikaanse droom nou eintlik beteken. Vandag het die adjunkpresident, J.D. Vance, miskien die sterkste woordvoerder vir die idee van die Amerikaanse droom geword. Hy praat so hartstogtelik hieroor, juis omdat hy bekommerd is dat Amerika van die Amerikaanse droom vergeet het.

Vance beskryf die Amerikaanse droom as die vermoë om ’n stabiele, betekenisvolle lewe te lei, gewortel in familie, geloof, werk en gemeenskap, ongeag hoe jy groot geword het. Die idee van die Amerikaanse droom het Vance al saamgevat as die idee dat jy eendag langs jou pa en jou oupa begrawe sal word en dat jou kinders jou sal onthou as iemand wat bygedra het tot jou gemeenskap, net soos wat jou pa voor jou en jou oupa voor hom gedoen het.

Shapiro is skepties oor hierdie beskrywing en reken die Amerikaanse droom is meer materialisties. Vir baie Amerikaners is die Amerikaanse droom nie om langs jou pa begrawe te word nie, maar om na die stad te trek, daar suksesvol te wees en uiteindelik ’n duurder kar as jou pa te ry en in ’n groter huis te bly as die een waarin jy groot geword het, het hy verduidelik.

As die Amerika wat ons vandag ken ’n plek in die fantasiereeks Game of Thrones was, het hy bygevoeg, sou dit nie Winterfell, die stad met ’n antieke godsdienstige en voorgeslagtelike bewussyn, wees nie. Dit sou ook nie die korrupte hoofstad, King’s Landing, gewees het nie. Dit sou Braavos gewees het. Braavos is die plek met die groot standbeeld waar die “gesiglose mense” woon, ’n smeltpot van immigrante wat nie in die eerste plek aan ’n bepaalde kultuur of identiteit gekenmerk word nie, maar as die plek waarheen mense van regoor die groot kontinente reis op soek na materiële gewin. Die plek met die groot bank en die groot vloot, maar ’n kulturele mengelmoes.

Dit sluit aan by ’n opmerking wat Tucker Carlson gemaak het. Toe ek in 2021 in Maine by hom gekuier het, het hy hartstogtelik gepraat oor die dinge wat Amerika ’n groot nasie gemaak het, maar ook oor die eksistensiële krisis wat Amerika in die gesig staar. “As ek so na jou luister, klink dit vir my of daar iets fout is met die politiek in Amerika,” het ek myself dwaas gehou. Hy het uitgebars van die lag. “You think?” Toe vra ek vir hom: maar wat is die rede hiervoor? As hy een woord kon kies om die bron van die probleem te beskryf, wat sou dit wees?

Hy het vir ’n oomblik nagedink, vir die dak gekyk en toe een woord gesê: “Affluence”. Welvaart…

Daarmee het hy nie bedoel dat welvaart op sigself ’n slegte ding is nie, maar dat dit ’n slegte ding kan word as dit daartoe lei dat mense hul kulturele wortels verloor.

Die Afrikanerdroom

Die Amerikaanse verhaal is een van ’n magtige nasie wat ongekende politieke en ekonomiese sukses bereik het, maar in belangrike opsigte vergeet het wie hulle is, hul kultuur verloor het en dit weer moet vind … en wat as gevolg daarvan vandag ’n enorme krisis beleef. Die Afrikanerverhaal is een van ’n eens magtige nasie wat steeds ekonomies sterk is, politieke mag verloor het, maar in die warboel van hierdie onstuimigheid sy voete weer vind. Ons het ook kulturele uitdagings, maar dit is vandag veel makliker om Afrikanerkultuur te beskryf as Amerikaanse kultuur.

“There was once a dream that was Rome,” het die keiser Marcus Aurelius in die fliek Gladiator verklaar. “You could only whisper it. Anything more than a whisper and it would vanish.”

Dit bring my by die vraag: Is daar so iets soos ’n droom vir die Afrikaner? Is dit iets wat ons bind, en is dit so kwesbaar dat mens nie veel meer kan doen as om dit te fluister nie?

Laat ek die vraag sommer dadelik antwoord voordat ek dit motiveer: Die Afrikanerdroom leef. Dit is tasbaar. En dit is binne ons bereik.

Wat is die Afrikanerdroom?

As ons gevra word om die Afrikanerdroom in een woord saam te vat kan ons dit doen. Daardie woord is vryheid.

Maar wat is vryheid? Die skrywers van moderne ideologieë het hard gewerk om die idee van vryheid te korrumpeer en ’n verwronge, onchristelike, ankerlose, rigtinglose weergawe daarvan aan die wêreld voor te lê.

• Vryheid behels nie, soos wat die liberale sielkundige Steven Pinker aanvoer, die vryheid om jou lewe met sondige gedrag te vernietig nie.
• Vryheid vereis nie, soos wat Friedrich Nietzsche so hartstogtelik aangevoer het, dat ons onsself van ons gemeenskap en tradisie bevry om een of ander abstrakte, vryswewende, verligte Übermensch te word nie.
• Vryheid word nie, soos wat die neurowetenskaplike Sam Harris sê, gekenmerk deur die idee van vordering wat noodwendig meebring dat die huidige generasie hom vir sy voorouers moet skaam nie.

Nee. Ons idee van vryheid is geanker in ons Christelike, Westerse tradisie. Dit is ook nie ’n droom van vryheid vir Afrikaners ten koste van ander nie, maar ’n vryheid vanuit die vertrekpunt dat elke gemeenskap die reg op vryheid het, en dat die strewe daarna ’n eerbare strewe is – nie net vir Afrikaners nie, maar vir alle gemeenskappe.

• Teenoor Pinker se idee van vryheid as die vryheid om jou lewe deur wangedrag te vernietig, staan dié van Paulus, wat sê dat iemand wat hom oorgee aan sondige begeertes nie ’n vry mens is nie, maar ’n slaaf; en dat ons slegs werklik vry kan wees as ons oë op God gerig is en ons denke en dade gevoed word deur die vrugte van die Gees.
• Teenoor Nietzsche se idee van vryheid as bevryding van die gemeenskap, staan die idee van Plato en Aristoteles, wat sê dat ’n mens slegs binne die konteks van jou gemeenskap, en met betrekking tot jou gemeenskap, vry kan word; dat ’n vrye volk een is waarin elke burger sy plek vind, waar hy, op grond van sy unieke vaardighede en talente, tot die groter geheel bydra.
• Teenoor Harris se idee van vryheid as die opvatting dat ons ons vir ons voorouers moet skaam omdat ons meer gevorderd as hulle geword het, staan dié van Cicero, wat sê dat daar niks so skandalig is soos om jou rug op jou voorouers te draai nie, en dat vryheid juis opgesluit is in die idee dat ons dit wat ons van ons voorouers geërf het, vir ons nageslag moet bewaar.

Maar ons hoef ons nie slegs tot die groot denkers van antieke tye te wend nie. Ons eie, unieke Afrikanertradisie het veel te sê oor die betekenis van vryheid.

• Dink maar aan Christiaan de Wet, wat sê dat ’n mens wat op ’n mishoop tussen sy eie mense staan, meer vry is as ’n mens wat in goue paleise tussen vreemdelinge woon.
• Dink maar aan Johannes Brand, wat sê dat vryheid vereis dat elkeen sy deel doen, daar waar hy hom bevind.
• Dink maar aan Paul Kruger, wat sê dat vryheid van ons vereis om die goeie en die skone in die verlede te vind en ons ideale vir die toekoms daarop te vestig.
• Dink maar aan Jopie Fourie, wat vryheid vind in die grootste opoffering denkbaar en voor sy teregstelling triomfantelik verklaar dat die vryheidsideaal, wat met sy bloed natgemaak word, eendag groot vrugte sal dra.
• Dink maar aan Vader Kestell, wat sê dat vryheid in die eerste plek vryheid vir die volk is, en dat ’n volk slegs vry kan word as hy homself vry maak.
• Dink maar aan N.P. van Wyk Louw, wat sê dat vryheid beteken dat ons onsself nie losmaak van ons tradisie nie, maar dat ons leef vanuit ons tradisie, daaruit put en daartoe bydra op die pad na vryheid.

Maar hier is die ironie…

Die mislukking van die “nuwe” Suid-Afrika

In 1994 is die Afrikaner vryheid belowe. Daar is gesê dat ons voorouers boos en bedrieglik was, en dat die pad na vryheid opgesluit lê in die verwerping van alles wat oud is en die omhelsing van idees wat nog so nuut was dat dit ten beste as ’n eksperiment beskryf kon word.

Die belofte van vryheid was opgesluit in die idee van ’n reënboognasie waarin die diversiteit van die ganse Suid-Afrika in een geheel saamgesmelt word, asof daar nie noemenswaardige kultuur- en lewensbeskoulike verskille tussen die gemeenskappe van Suid-Afrika bestaan nie.

Hierdie belofte van vryheid was ’n misoes. Die nuwe idees het misluk, die paradys het nie wortel geskiet nie, en ons is nie vry nie.

Ons sê dit nie omdat ons dit in een of ander boek lees nie. Ons sê dit omdat ons dit elke dag beleef.

Hoe op aarde kan enigeen – of jy nou ’n Afrikaner is of nie – verklaar dat jy vry is as jy leef in ’n land waar:

• Misdaad buite beheer is, met 75 moorde daagliks en twee kinders wat elke uur verkrag word?
• Korrupsie en wanbestuur hoogty vier, met honderde miljarde rande deur korrupte politici gesteel en slegs 13% van munisipaliteite wat skoon oudits kry?
• Die onderwysstelsel in duie stort, met 80% van skole wat disfunksioneel is, 81% van graad 4-kinders wat nie kan lees nie, en 35% van skoolkinders wat voor matriek uitval?
• Infrastruktuur in duie stort, met kragonderbrekings vir meer as 200 dae per jaar, meer as 40% van water wat deur lekkasies vermors word, en hawens wat wêreldwyd as van die slegstes gereken word?
• Die ekonomie krepeer, met werkloosheid bo 30%, 45% van die bevolking op maatskaplike toelaes, en 85% van inkomstebelasting wat deur slegs een uit dertig mense betaal word?
• Diskriminasie en onreg teen minderhede hoogty vier, met politici wat die uitwissing van minderheidsgroepe vanaf publieke platforms romantiseer, die president wat verklaar dat minderhede minder regte moet hê, en meer as 140 diskriminerende rassewette op die boeke?
• Kultuur aktief ontken word, met howe wat verklaar dat sekere minderheidsgroepe minder regte het, en tradisionele leiers en gesagstrukture wat nie net deur die regering ontken word nie, maar aktief ondermyn word?
• Die staat op ’n fiskale afgrond afstuur, waar die diens van staatskuld, die betaling van maatskaplike toelaes, en die betaling van staatsamptenare se salarisse reeds omtrent 80% van die begroting opslurp?

In die ou dae het mense ’n muur om die stad gebou om die gemeenskap te beskerm. Vandag bou ons nie meer mure om ons stede nie, ons bou dit om ons huise. ’n Gemeenskap wie se kinders agter hoë mure grootword, wie se bejaardes in vervalle hospitale krepeer, en wie se werkendes aktief uitgesluit word, is nie ’n vry gemeenskap nie.

So kom ons sê dit maar weer, juis omdat dit omstrede is, maar omdat ons dit moet aanhou sê sodat die boodskap gehoor word, en omdat erkenning van die werklikheid die eerste voorwaarde is waaraan voldoen moet word voordat ’n oplossing gevind kan word: Afrikaners in die nuwe Suid-Afrika is nie vry nie.

As die mees basiese funksie van die staat is om lewe, vryheid en eiendom te beskerm, maar die staat misluk skouspelagtig in elkeen van hierdie funksies, hoe op aarde kan ons dit as ’n legitieme staat beskou?

Maar hier is die belangrike punt: Die mislukking van die staat en die ontkenning van ons vryheid is nie ’n gevolg van die feit dat die verkeerde persoon die president van Suid-Afrika is nie. Dit is ook nie ’n gevolg van die feit dat die verkeerde party die verkiesing gewen het nie.

Nee, dit is die onvermydelike gevolg van ’n politieke stelsel wat tot in sy wortels gebrekkig is. Dit is die politieke weergawe van die Engelse slagspreek: a square peg in a round hole.

• ’n Stelsel wat wonderlik lyk in teorie, maar eenvoudig nie werk nie, omdat dit nie spreek tot die werklikheid nie.
• ’n Stelsel wat poog om wortel te skiet in die illusie dat kunsmatige eenheid sal ontkiem wanneer natuurlike gemeenskapsidentiteit onderdruk word.

Suid-Afrika het, soos die Engelse sal sê, ’n “one size fits all” politieke orde gekry - ’n ideologiese, globalistiese droom wat oorlog verklaar teen die werklikheid, maar voorgehou word as demokrasie. ’n Stelsel wat werk om kultuurverskille in die naam van vrede uit te wis, asof die uitwissing wat voorgeskryf word nie op sig self vrede ondermyn nie. ’n Politieke orde geskoei op ’n ideologie wat harmonie en versoening beloof, maar in die praktyk tot ontnugtering lei.

Maar die storie eindig nie daar nie.

’n Herontdekking

Net soos die Amerikaners begin om te onthou wat hulle eenmaal was, is die Afrikaners besig om te herontdek wie ons steeds is.

Ons padkaart na vryheid is nie gebou op nuwe, ideologiese of utopiese voorskrifte nie. Dit is gebaseer op lesse uit die werklikheid, op die goeie en die skone wat ons uit ons verlede neem.

Daarom verstaan ons dat vryheid nie iets is wat van bo af geëis word nie. Dit is iets wat van onder gebou word.

Ons verstaan dat die toekoms nie behoort aan die politici, kommentators of akademici wat in lugversorgde kantore in hoë geboue dokumente opstel in ’n poging om voor te skryf wat die werklikheid moet wees nie – wat die werklikheid by hul ideologie wil laat aanpas, eerder as om hul ideologie by die werklikheid aan te pas.

Die toekoms behoort:

• aan die man wat sy moue oprol, sy hande vuil maak en ’n sloot grawe,
• aan die vrou wat koeksisters verkoop om geld vir die skool in te samel,
• aan die seun en dogter wat in die buitelug leef en leer van die wêreld rondom hulle,
• aan die student wat aktief deelneem aan studentelewe, ervaring opdoen en leer hoe om sy stempel ten goede af te druk,
• aan die ouma en oupa wat vir hul kleinkinders vertel van hul kultuur en geskiedenis.

Ons glo dit, omdat ons ook glo dat om vryheid van onder te bou, nie net in ons eie belang is nie, maar omdat ons daardeur ook ’n weg baan wat gevolg kan word deur enige gemeenskap wat, soos ons, oortuig is dat ’n volk homself red deur vryheid van onder te bou voordat dit van bo af geëis word.

Die Afrikanerdroom is nie ’n utopie nie. Ons glo nie silwerkoeëls of finale oplossings nie. Ons verstaan dat mense sondige, gebroke wesens is wat bose dinge kan aanvang. Maar ons verstaan ook dat mense na God se beeld geskape is en dat ons wonderlike dinge kan doen en groot hoogtes kan bereik as ons die visier van ons drome op Hom en op ’n hoër doel rig.

Ons glo nie in ’n toekoms sonder kwaal of skeet nie, maar ons weet dat ’n volk in die spektrum van dinge vorentoe of agtertoe kan beweeg, en dat ons deur ons doen en late dinge beter of slegter kan maak.

Ons vryheidsideaal is nie geskoei op die idee dat ons volmaaktheid kan bereik nie, maar wel dat ons vooruit kan gaan en dinge beter kan maak; dat ons die skat wat ons van ons voorouers geërf het, veilig deur die skare kan dra, maar selfs meer as dit, dat ons by hierdie skat kan voeg voordat dit aan ons kinders oorhandig word. Dat ons nie net My Sarie Marais en Ken jy die Land met ons kinders sing nie, maar dat ons ook nuwe liedjies sal skryf wat hulle om die kampvuur sal sing; dat ons nie net Geknelde Land en Kringe in die Bos vir ons kinders sal lees nie, maar dat ons nuwe boeke sal skryf wat ons kinders eendag vir hul kinders kan lees; en dat ons nie net Winternag en Skoppensboer vir ons kinders voorsê nie, maar dat ons self ook nuwe gedigte sal skryf wat ons kinders sal lees en waardeer.

En as ons werk vir ’n beter politieke orde, gee ons toe dat dit verskillende vorme kan aanneem, maar ons weet ook dat dit slegs wortel sal skiet as dit in die goeie grond geplant is. Hierdie “goeie grond” vereis egter ’n paar bestanddele:

1. Dit vereis ’n politieke bedeling wat gedesentraliseer is sodat mag nader aan die mense is, en dat mense hulleself kan regeer;
2. Dit vereis ’n terugkeer na die natuurlikheid van dinge, met ander woorde, dat ons besef dat kultuur en kulturele identiteit heeltemal normaal en natuurlik is, en dat enige poging om dit uit te wis, of enige politieke stelsel wat homself as die vyand van kultuur wil voorhou, gedoem is om te misluk;
3. Dit vereis erkenning van wie en wat ons is, waar ons vandaan kom, maar ook erkenning van wie en wat ander is, en dat, hoewel verskillende volke verskillend dink oor dinge soos geskiedenis, filosofie en kultuur, daar nie altyd ’n regte en ’n verkeerde manier is nie. Maar dat “die regte” manier dikwels so eenvoudig is as om gemeenskappe te respekteer vir hoe hulle dinge sien en hoe hulle wil leef, selfs al sien ons dit nie so nie, of al leef ons nie so nie.

Hierdie dinge is noodsaaklik, want ’n stelsel waarin gemeenskappe mekaar erken, hulleself regeer en verskille respekteer, is nie net moontlik nie, maar goed en nodig.

Daar is baie om oor bekommerd te wees, baie om oor pessimisties te wees. As ons vandag ’n lysie moet maak van al die dinge wat ons bekommer, sal ons mekaar lekker warm kan praat. Maar daar is ook baie om oor optimisties te wees.

Ons jeug

Ek het net so 'n paar maande oor voordat ek amptelik 'n middeljarige man is. Maar ek kan reeds sien dat jonger generasies dinge anders doen as ek, anders dink as ek, grappe maak wat ek nie altyd verstaan nie, musiek luister wat vir my vreemd op die oor val, en voorkeure het wat nie altyd vir my sin maak nie. My instink is, soos dié van elke generasie voor my, om te kla oor "die jeug van vandag". Daar is inderdaad baie om oor te kla. Maar ons moet ook verstaan dat die frustrasie van ouer mense met die gedrag van jonger mense nie tot ons tyd en omstandighede beperk is nie. Dit is so oud soos die mensdom self. Plato kla oor die Atheense jeug in sy groot werke. Cicero kla oor die Romeinse jeug wanneer hy in die senaat sy bekende slagspreuk, "o tempore, o mores!" (o die tye, o die sedes!) uitbulder. My oupa en ouma se generasie was bekommerd oor my pa en ma se generasie, net soos wat hul ouers oor hulle bekommerd was.

Maar tog dink ek dat ons Afrikanerjeug sterk is. Dalk sterker as wat ons dink:

• Hulle dink dalk anders oor kerk, maar hulle is nie ongelowig nie. Hulle is meer geneig om oor geloof te praat as hul ouers, of anders gestel, minder versigtig om geloof in te bring wanneer hulle oor aktuele sake praat.
• Hulle ervaar nie dat hulle oortreders is nie, hoewel hulle soos oortreders behandel word. Dit maak hulle opstandig, maar opstandig vir die regte redes.
• Hulle ontken nie hul Afrikanerskap en kulturele erfenis nie. Hulle luister na Afrikaanse musiek en is baie meer geneë om breërandhoede en khaki's te dra as ek - juis omdat klere wat Afrikaneridentiteit opsigtelik aandui, wat nie vroeër in die mode was nie, nou in die mode is.

Hul groot geskenk is dat hulle nie die bagasie dra wat hul onmiddellike voorgeslagte dra nie. In soverre as wat daar gepoog word om hierdie bagasie op hul rûe te pak, gooi hulle dit eenvoudig af. Hulle is nie naïef nie, maar waagmoedig – meer waagmoedig as hul ouers. En ons leef in 'n tyd waar ons meer, eerder as minder, waagmoedigheid benodig.

Hulle is nie vasgevang in ou argumente nie. Hulle ontwikkel hul eie argumente, nuwe argumente, maar nie nuut omdat dit ontwortel is nie, nuut omdat dit spreek tot die uitdagings van ons tyd.

Dit is hulle wat die droom sal erf – nie as 'n relikwie uit die verlede nie, maar as 'n kompas wat die rigting aandui na 'n beter toekoms.

Die droom leef

Daarom het ek vandag met 'n huppel in my stap hier aangekom. Daarom buig ek nie vooroor omdat ek teneergedruk is nie, maar omdat ek gretig is om die toekoms aan te gryp, om my hande vuil te maak, juis omdat ek weet dat ek nie alleen is nie.

Ons is nie hier, soos Marcus Aurelius gesê het, om saggies te fluister oor ons drome nie – saggies, omdat ons vrees dat enigiets meer as 'n fluister dit sal laat verwaai. Ons droom is diep gewortel, dit is eerbaar, en dit is reg. Ons staan aan die regte kant van die geskiedenis.

Die Afrikanerdroom leef. Dit is tasbaar. En dit is binne ons bereik.

• Die droom dat ons kinders sonder skaamte dieselfde taal as ons sal praat,
• dat hulle liedjies in hierdie taal sal sing, nie net van protes nie, maar van erfenis, van betekenis en van liefde,
• dat ons kinders sal weet waar hulle vandaan kom en waarheen hulle op pad is.

Dit is die droom van 'n kind om buite te speel sonder vrees,

• die droom van 'n student om sy nering te vind, daardie plek waar hy die soort bydrae kan lewer wat niemand anders as hy of sy kan lewer nie, omdat hulle uniek deur God daarvoor toegerus is,
• die droom van 'n werkende persoon dat hy vrylik kan werk en dat hy in sy werk vervulling kan vind,
• die droom van 'n ouer dat sy kinders liefde, geluk en vrede sal vind,
• die droom van 'n ou mens dat die waarde wat hy toegevoeg het nie vergeet sal word nie,
• die droom van 'n gemeenskap dat hul kultuur en tradisies vir die nageslag bewaar sal word.

Daarom hoef ons nie te fluister nie. Ons kan dit maar uitbasuin. Ons kan op 'n berg klim en dit uitskree: Ons is Afrikaners, ons sal Afrikaners bly, en ons sal weer vry wees!

Ons deel vandag nie net ons drome nie, maar 'n boodskap aan die wêreld: dat ware vryheid nie gevind word in abstrakte vooruitgang nie, maar in gebed, gemeenskap en geloof, in die herontdekking van ou wyshede eerder as die ontwikkeling van nuwe eksperimente.

Nietzsche het verklaar: "God is dood! God bly dood. En ons het hom doodgemaak." Nietzsche was verkeerd: God is nie dood nie, God leef voort, en ons is slegs daartoe in staat om die dinge te doen wat binne Sy wil val.

God leef. Ons ervaar die krag van Sy werk elke dag wanneer die son opkom, elke keer wanneer 'n baba gebore word, en elke keer wanneer ons van 'n geliefde afskeid neem. Ons sien dit in die natuur, ons ruik dit in die veld, ons hoor dit in ons taal, ons voel dit in ons liefde… en ons proe dit, nie net in die spys en drank wat Hy elke dag beskik nie, maar ook in ons roeping, in ons drome, en in die mate waarin ons daarin slaag om hierdie droom 'n werklikheid te maak wanneer ons die moue oprol en ons werk doen.

Daarom sal ons bou. Nie omdat dit maklik is nie, nie omdat ons al die oplossings het nie, en ook nie omdat ons in onsekere tye die toekoms kan voorspel nie, maar omdat dit reg en eerbaar is. Nie omdat ons dit op ons eie moet doen nie, maar omdat ons daarvoor begeester is, juis omdat ons glo dat dit ons roeping is, en omdat ons as 'n gemeenskap en as burgers van daardie gemeenskap in die uitleef van ons roeping vervulling vind.

Die Afrikanerdroom is nie dood nie. Dit leef in ons taal, in ons kultuur, en in ons tradisie. Dit leef voort in ons lag en in ons huil, in die werke van ons hande, in die grond onder ons voete.

Daarom kan ons verklaar:

Vryheid en vrede

is nie 'n gegewe;

dis iets wat van onder gebou word.

En as ons gebede

ons daartoe begewe,

mag ons kanse tog nie verbrou word.

Maar as ons ons gawes

in ons tyd op aarde

benut sonder skroom deur die waag,

sal ons in die hawe

van roeping na waarde

vervul word soos Hy dit behaag.