Ope brief aan President Cyril Ramaphosa

13 Januarie 2026

President Cyril Ramaphosa

Privaatsak X1000

Pretoria

0001

Suid-Afrika

Vir aandag: Sy Eksellensie President Matamela Cyril Ramaphosa

Geagte President Ramaphosa,

Re: Versoek vir ’n vergadering om Suid-Afrika se regeringskrisis en die behoefte aan konstitusionele hervorming te bespreek

Ek skryf aan u in my hoedanigheid as uitvoerende direkteur van Lex Libertas, ’n nuutgestigte ideesentrum en voorspraakgroep wat daartoe verbind is om ’n lewensvatbare en regverdige politieke bedeling vir die gemeenskappe van Suid-Afrika te bevorder. Ons werk is gewortel in die beginsels van vryheid, desentralisasie en gemeenskaplike selfbestuur, en ons skakel breedvoerig met belanghebbendes plaaslik en in die buiteland oor sake wat die langtermyn stabiliteit en samehorigheid van Suid-Afrika raak.

Onlangse gebeure – insluitend toenemende sosiale spanning, verslegtende regering, groeiende internasionale kommer en die duidelike diplomatieke spanning na die G20 – het ons aangespoor om ons diep en dringende kommer oor die land se trajek uit te spreek.

Suid-Afrika staar ’n samevloeiing van krisisse in die gesig. Dit sluit in:

- die gevolge van ’n vernietigende beleidsomgewing;

- die ineenstorting van noodsaaklike staatsfunksies; en

- die teikening van minderhede deur middel van opruiende retoriek en uitsluitingsbeleide.

Gevolglik sien die land ’n verdieping van wantroue tussen gemeenskappe en die staat. Die Suid-Afrikaanse samelewing word gekenmerk deur lae vertroue, maar hoë verlange. Dit is ’n resep vir konflik. Hoe meer ingryping vertraag word, hoe moeiliker sal dit wees om te doen wat nodig is om op te tree in die belang van die mense van hierdie pragtige land.

Dit is nie net kwessies van politieke meningsverskil nie, aangesien dit spruit uit ’n politieke stelsel wat nie volhoubaar is nie. Dit is nie volhoubaar nie in die sin dat dit hoogs gesentraliseerd geraak het, en dit nie voldoende erkenning aan kulturele en gemeenskapsdinamika, insluitend die natuurlike reg van gemeenskappe om hulself te regeer, bied nie

Soos u self ook gesê het, moet Suid-Afrika se uitdagings inderdaad intern aangespreek word. Dit vereis egter ’n klimaat waarin ernstige bekommernisse erken word, geloofwaardige stemme gehoor word en betrokkenheid in goeder trou plaasvind, met die doel nie om die spreekwoordelike "tee en simpatie" aan gemarginaliseerde en ontevrede gemeenskappe te verskaf nie, maar om beslissende stappe te neem om volhoubare oplossings te verseker.

Ongelukkig vind verskeie groepe wat hierdie kwessies opper in toenemende mate dat die ruimte vir sulke betrokkenheid is. In ons waarneming word dialoë en kommissies wat beweer dat dit inklusiwiteit bied, gestruktureer om voorafbepaalde uitkomste te verseker, wat kritieke sake onopgelos laat en frustrasie verdiep. Dit is om hierdie rede dat baie in Suid-Afrika die Nasionale Dialoog as ’n vorm van vertoon beskou in teenstelling met ware betrokkenheid.

Tog het u die afgelope jaar herhaaldelik op kritiek gereageer deur u openheid vir dialoog te beklemtoon om hierdie kwessies te bespreek. Dit is in die lig van u uitnodiging dat Lex Libertas met respek ’n vergadering met u versoek om die volgende te bespreek:

- Die aard en omvang van die krisisse waarmee Suid-Afrika te kampe het;

- Die groeiende binnelandse en internasionale persepsie dat die huidige politieke orde nie meer lewensvatbaar is nie;

- Die behoefte aan grondwetlike hervorming wat mag betekenisvol desentraliseer en gemeenskapsselfbestuur versterk; en

- Praktiese stappe wat geneem kan word om verhoudings met belangrike internasionale vennote, insluitend die Verenigde State, te stabiliseer.

Ons glo dat oop betrokkenheid tussen die Suid-Afrikaanse regering en ernstige burgerlike samelewingsrolspelers noodsaaklik is om vertroue te herstel, spanning te verminder en die toekoms van die land te beskerm. As ’n ideesentrum en voorspraakgroep is Lex Libertas gereed om opbouend deel te neem aan enige inisiatief wat egte dialoog en oplossings gewortel in vryheid, geregtigheid, stabiliteit en konstitusionele verantwoordelikheid bevorder.

Indien u nie beskikbaar is vir so gesprek nie, sou dit redelik wees om te verwag dat plaaslike en internasionale veldtogte ten gunste van ’n meer lewensvatbare politieke orde sal toeneem.

Dankie dat u hierdie saak oorweeg het. Ons bly verbind tot die welstand van die mense van Suid-Afrika en om te werk aan ’n politieke bedeling waarin alle gemeenskappe in vrede, waardigheid en vryheid kan leef.

Die uwe,

Dr Ernst Roets

Uitvoerende Direkteur

Lex Libertas